أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

32

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

مشركان بودند كه عام الحديبيه با رسول صلّى اللّه عليه و آله عهد كرده بودند و از مدّت ايشان چهار ماه مانده بود از روز عيد اضحى آنگه خداى تعالى گفت : آن مدّت تمام بايد كرد . [ سوره التوبة ( 9 ) : آيه 5 ] فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 5 ) . حقّ سبحانه و تعالى مىفرمايد كه : چون ماه‌هاى حرام بگذرد و ماه‌هاى حرام رجب است و ذو القعده و ذو الحجّه و محرّم و قولى ديگر آن است كه يك ماه حلال و آن شوّال است و سه ماه حرام است و آن ذو القعده و ذو الحجّه و محرّم است ، گفت : چون اين چهار ماه بگذرد هر كجا كه مشركان را يابيد بكشيد فراء گفت : اگر در حلّ باشند و اگر در حرم و اگر در حصن باشند و اگر در صحرا و اگر ماه حلال باشد و ماه حرام ، و بگيريد ايشان را و بازداريد و بنشينيد براى ايشان بر هر راهى و طريقى تا ايشان را بگيريد پس اگر توبه كنند و از كفر با ايمان آيند و نماز بپاى دارند و زكات مال بدهند و شرايط اسلام بجاى آرند راه ايشان بگشائيد و دست از ايشان بازداريد كه خداى تعالى آمرزنده و مهربان است بعضى گفته‌اند كه : آيت را دليل است بر آنكه تارك نماز بعمد مستحقّ قتل باشد چنان كه ايمان سبب حقن خونست نماز و زكات همچنين سبب حقن خون كرده است كه : [ فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ ] حسين بن الفضل گفت كه : اين آيت ناسخ است هر آيت را كه درو ذكر عفو و اعراض و فديه است ضحاك گفت : آيت منسوخ است بآيت « فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً » قتاده گفت : اين ناسخ است آن را و درست آن است كه هر دو محكم است براى آن كه اتّفاق است كه از اوّل كار تا آخر كار رسول صلّى اللّه عليه و آله هم قتل كرد و هم عفو و هم فديه ستد ، و نيز در اين آيت مىگويد : [ وَ خُذُوهُمْ ] بگيريد ايشان را و گرفتن اسير كردن باشد و حديث عطا هم برين دليل است كه او گفت : مردى را پيش رسول صلّى اللّه عليه و آله آوردند اسير كرده نام او ابو أمامه و او سيّد يمامه بود رسول صلّى اللّه عليه و آله او را گفت : با اسلام آى يا خويشتن را بازخر تا آزادت